Ներառականության գծով համակարգող (կրթության առանձնահատուկ պայմանների կարիքներ)

«Սերունդ» հեղինակային դպրոցի մասին

«Սերունդ» հեղինակային դպրոցը Հայաստանի հանրակրթական համակարգում գործող հեղինակային հանրակրթական դպրոցի մոդել է։ Այն պահպանում է պետական չափորոշիչները՝ հարստացնելով դրանք ժամանակակից մանկավարժական մոտեցումներով, կրթական տեխնոլոգիաներով, սոցիալ-հուզական ուսումնառությամբ և համայնքի ակտիվ ներգրավմամբ։ Աշակերտները, ուսուցիչներն ու ծնողները կրթական գործընթացի համահեղինակներն են։ «Սերունդը» նախատեսված է դառնալու Հայաստանում անվճար հանրային դպրոցների ցանցի առաջատար դպրոցը։

Դերի մասին

«Սերունդի» յուրաքանչյուր դասարան պետք է կարողանա աջակցել ամենատարբեր կարիքներ ունեցող աշակերտների՝ աուտիզմի սպեկտրի խանգարում, ուշադրության պակասի և գերակտիվության համախտանիշ (ADHD), ուսումնառության առանձնահատուկ դժվարություններ, խոսքի և հաղորդակցման կարիքներ, մտավոր և զարգացման խանգարումներ, ֆիզիկական և զգայական սահմանափակումներ, ինչպես նաև դեռևս չբացահայտված տարբերություններ։ Ներառման հիմնադիր ղեկավարն այս հանձնառությունն ամենօրյա գործելակերպ է դարձնում՝ իրականացնելով գնահատում, անհատական պլանավորում, դասարանում և անհատական միջամտություններ, դրական վարքային աջակցություն և ազնիվ մշտադիտարկում՝ հասկանալու համար, թե արդյոք մեր կիրառած մոտեցումներն արդյունք տալիս են։ Այս տարի աշխատանքը սկսվում է փոքր հիմնադիր խմբով, որի կազմում կա զգալի աջակցության կարիք ունեցող մեկ երեխա և ավելի թեթև կարիքներ ունեցող մի քանի երեխա։

Հայաստանում դեռևս չկա դպրոցական մակարդակում կիրառվող ներառական կրթության այնպիսի մոդել, որը հեղինակային դպրոցը կարող է ներկայացնել նախարարությանը և ասել՝ սա աշխատում է, ահա ապացույցները, և ահա թե ինչպես այն կարող է կիրառվել ազգային մակարդակում։ «Սերունդը» մտադիր է ստեղծել այդպիսի մոդել, իսկ Ներառականության գծով համակարգողը ձևավորելու և փաստաթղթավորելու է այն գործելակերպը, որի հիման վրա կկառուցվի այդ առաջարկը՝ կարիքների բացահայտման և ուղղորդման ընթացակարգեր, անհատական ուսուցման պլանների ձևանմուշներ, աջակցության աստիճանական համակարգի արձանագրություններ և դասարանային հարմարեցումների չափանիշներ։ Այս աշխատանքն իրականացվելու է հատուկ կրթության ոլորտում հեղինակություն ունեցող ինստիտուցիոնալ գործընկերոջ հետ, որի ներգրավման գործընթացը ներկայում ընթացքի մեջ է, ինչպես նաև արտաքին կլինիկական խորհրդատվական աջակցությամբ։

Աջակցությունը չի իրականացվում առանձին սենյակում՝ մյուսներից առանձնացված երեխաների հետ։ Այն ներառված է վերջնարդյունքների յուրացման վրա հիմնված անհատականացված ուսումնառության մոդելում՝ «Հիմնական խմբի» (Home Base) դասարանում, 80-րոպեանոց ուսումնական բլոկներում, շրջաններում, ստուդիաներում և նախագծային աշխատանքներում՝ դառնալով սովորական դպրոցական օրվա անբաժանելի մասը, այլ ոչ թե դրան ավելացված առանձին բաղադրիչ։

Փնտրում ենք մասնագետի, որը համատեղում է կլինիկական և մանկավարժական խստապահանջությունը երեխայի նկատմամբ խոր հարգանքի հետ։ Մասնագետի, որը ելնում է երեխայի կարողունակության կանխավարկածից, վարքն ընկալում է որպես հաղորդակցություն, պահպանում է հանգստությունը, երբ օրը չի ընթանում նախատեսվածի պես, և նույնքան վստահ է զգում իրեն թե՛ մեծահասակ գործընկերոջը քոուչինգ տրամադրելիս, թե՛ վեցամյա երեխային աջակցելիս։

Հուզական բարեկեցություն։ Սրման, ինքնակարգավորման կորստի կամ ճգնաժամային իրավիճակներում մնում է սենյակի ամենահանգիստ մեծահասակը, իսկ դրանից հետո վերականգնում է երեխայի հետ հարաբերությունը։

Ներառական մտածելակերպ։ Երեխաներից ունի բարձր ակնկալիքներ՝ միաժամանակ վերացնելով խոչընդոտները, վարքն ընկալում է որպես հաղորդակցություն, ոչ թե վատ պահվածք, և երեխաների մասին խոսելիս՝ գործընկերների, ընտանիքների հետ կամ փաստաթղթերում, կիրառում է նրանց արժանապատվությունը պաշտպանող լեզու։

Համագործակցություն։ Կարողանում է ծնողին հայտնել դժվար լսելի տեղեկություն և ազդեցություն ունենալ գործընկերոջ դասարանային գործելակերպի վրա՝ առանց նրա նկատմամբ պաշտոնական լիազորություն ունենալու։

Տվյալահեն և համակարգային մտածողություն։ Օգտագործում է ելակետային տվյալները, վարքային գրանցումները և սահմանված նպատակների ուղղությամբ առաջընթացը՝ ազնվորեն գնահատելու՝ արդյոք միջամտությունն աշխատում է, և յուրաքանչյուր դեպք դիտարկում է որպես տեղեկություն այն մասին, թե դպրոցի համակարգն ինչի պետք է կարողանա արձագանքել։

Պարտականություններ

Աշակերտների անմիջական աջակցություն և միջամտություն — 40%

Աջակցություն «Հիմնական խմբի» դասարանում և 80-րոպեանոց ուսումնական բլոկների ընթացքում, ինչպես նաև անհատական և փոքր խմբային միջամտություններ՝ հաղորդակցման, ինքնակարգավորման, սոցիալական հմտությունների, ուշադրության և գործադիր գործառույթների, հիմնարար գրագիտության և թվաճանաչության ուղղություններով։

Ֆունկցիոնալ գնահատման վրա հիմնված դրական վարքային աջակցության պլանների մշակում և իրականացում՝ կանխել իրավիճակի սրացումը, միջադեպերին արձագանքել առանց պատժիչ կամ հարկադրական մեթոդների և միջադեպից հետո առաջնորդել երեխայի ու ներգրավված մեծահասակների միջև հարաբերությունների վերականգնման գործընթացը։

Յուրաքանչյուր երեխայի համար անհրաժեշտ միջավայրային աջակցության ձևավորում՝ տեսողական ժամանակացույցեր, կառուցվածքային առօրյա, անցումային իրավիճակների աջակցություն, ինքնակարգավորման դադարներ, հանգստության տարածքներ, հաղորդակցման գործիքներ և հարմարեցված նյութեր։ Նպատակն է աջակցել երեխայի մասնակցությանը դպրոցի ամբողջ կյանքին, ոչ թե ընդունել նրա դուրսմղումը դրանից։

Յուրաքանչյուր պլանի նպատակների համեմատ առաջընթացի շարունակական մշտադիտարկում, տվյալների գրանցում դպրոցի համակարգում և ազնիվ արձանագրում, երբ կիրառվող մոտեցումն արդյունք չի տալիս։

«Սերունդի» ներառման մոդելի հեղինակային մշակում — 20% Սա պաշտպանված աշխատանքային ժամանակ է։ Յուրաքանչյուր շաբաթ մեկ ամբողջ ֆիքսված օր՝ հինգ աշխատանքային օրից մեկը՝ տոկոսային 20% բաշխմանը համապատասխան, հատկացվում է այս աշխատանքին և չի կարող օգտագործվել այլ աշխատակցի փոխարինման համար։ Այն երաշխավորվում է հիմնադիր տնօրենի կողմից, ում հաշվետու է աշխատանքի այս ուղղությունը։

Մշակել և փաստաթղթավորել «Սերունդի» ներառման համակարգը՝ կարիքների բացահայտման և ուղղորդման ընթացակարգեր, ԱՈՒՊ ձևանմուշներ, աջակցության աստիճանական համակարգի արձանագրություններ, դասարանային հարմարեցումների չափանիշներ, համաձայնության և փաստաթղթավորման չափանիշներ, որպեսզի գործընթացը կախված չլինի մեկ անձի հիշողությունից։

Հիմնադիր տարվա ընթացքում վարել ապացույցների խիստ և համակարգված գրանցում՝ ինչ է փորձարկվել, որ երեխայի համար, ինչ տվյալներով, և ինչ է դա հաստատում կամ հերքում։

Արտաքին կլինիկական խորհրդատուի և «Սերունդի» ինստիտուցիոնալ գործընկերոջ հետ՝ վերջինիս նշանակվելուց հետո, մոդելը հասցնել այնպիսի մակարդակի, որ այն կարողանան գնահատել նաև «Սերունդից» դուրս գործող մասնագետները։ Նպաստել այն գրավոր մոդելի մշակմանը, որը «Սերունդը» նախատեսում է ներկայացնել ՀՀ կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարությանը՝ որպես հեղինակային դպրոցի մոդելի շրջանակում կիրառելի և փոխանցելի մոտեցում։

Կարիքների բացահայտում, գնահատում և անհատական պլանավորում — 15%

Կառուցվածքային դիտարկում և գնահատում՝ յուրաքանչյուր երեխայի ուժեղ կողմերի, խոչընդոտների, հաղորդակցման, ինքնակարգավորման և ակադեմիական մակարդակի հստակ նկարագրի ձևավորմամբ։ Սա ներառում է նաև դեռևս չճանաչված կարիքների համակարգված բացահայտում և, անհրաժեշտության դեպքում, արտաքին գնահատման ուղղորդում։

Յուրաքանչյուր անհատական ուսուցման պլանը (ԱՈՒՊ) մշակել ուսումնառության ուղեկիցների, ընտանիքի և դպրոցի հոգեբանի հետ՝ համապատասխանեցնելով Հայաստանի պահանջներին և հետևելով ԱՈՒՊ/IEP միջազգային գործելակերպին։ Պլանը պետք է ներառի ներկա մակարդակը, չափելի նպատակները, ծառայություններն ու դրանց հաճախականությունը, հարմարեցումները, մասնակցությունը ընդհանուր ծրագրին և առաջընթացի մշտադիտարկման ժամանակացույցը։

Յուրաքանչյուր պլան վերանայել առնվազն յուրաքանչյուր ուսումնական կիսամյակի ընթացքում մեկ անգամ, իսկ տվյալների պահանջի դեպքում՝ ավելի վաղ՝ ապացույցների հիման վրա փոփոխելով նպատակներն ու աջակցությունը։

Թիմի ներառական գործելակերպի զարգացում — 15%

Ուսումնառության ուղեկիցներին աջակցել տարբերակման, հարմարեցումների և համընդհանուր ձևավորման սկզբունքների կիրառման հարցում՝ համատեղ պլանավորման, մոդելավորման, համատեղ դասավանդման, դիտարկման և հետադարձ կապի միջոցով, որպեսզի ամենօրյա աջակցությունն իրականում բաշխված լինի թիմի միջև։ Վերապատրաստել և վերահսկել ուսուցչի ցանկացած օգնականի, պրակտիկանտ ուսանողի կամ կամավորի աշխատանքը։

Անցկացնել գործնական մասնագիտական զարգացման դասընթացներ աուտիզմի, ADHD-ի, ուսումնառության առանձնահատկությունների, ինքնակարգավորման և սրացման նվազեցման թեմաներով, սահմանել դասարանային ներառման չափանիշներ և կրթության առանձնահատուկ պայմանների կարիք ունեցող աշակերտների կարիքները ներառել միջմասնագիտական պլանավորման մեջ, որպեսզի աջակցությունը նախագծվի սկզբից, ոչ թե ավելացվի հետագայում։

Խորհրդատվություն տրամադրել ուսումնական նյութերի, գնահատման առաջադրանքների և դպրոցի՝ արհեստական բանականությամբ աջակցվող գործելակերպի մատչելիության վերաբերյալ, որպեսզի յուրացման վրա հիմնված առաջընթացը իմաստալից մնա նաև այն աշակերտների համար, որոնք աշխատում են դասարանի ակնկալվող մակարդակից ցածր կամ դրանից տարբերվող ծրագրով։

Համագործակցություն ընտանիքների և արտաքին ծառայությունների հետ — 10%

Ընտանիքների հետ աշխատել որպես իրենց երեխայի պլանի համահեղինակների՝ անցկացնելով պարբերական հանդիպումներ, համատեղ սահմանելով նպատակները, թափանցիկ ներկայացնելով առաջընթացը և առաջարկելով տանը կիրառելի գործնական ռազմավարություններ։ Սա ներառում է նաև առաջին զրույցներն այն ընտանիքների հետ, որոնց երեխայի կարիքները նախկինում չեն բացահայտվել։

Համակարգել աշխատանքը մանկավարժահոգեբանական աջակցության ծառայությունների, բժշկական և թերապևտիկ ծառայություններ մատուցողների ու գնահատող մարմինների հետ և ուղեկցել ընտանիքներին ուղղորդման, փաստաթղթավորման և որոշումների կայացման ընթացքում՝ ներառյալ երեխային հասանելի պետական աջակցության ապահովումը։

Կառավարել կարևոր անցումները՝ դպրոց ընդունվելը, դասարանների միջև անցումը և աջակցության մակարդակի ցանկացած փոփոխություն, ներառման տարեկան աշխատանքային պլանի կատարման վերաբերյալ հաշվետվություն ներկայացնել հիմնադիր տնօրենին և աջակցություն ստացող յուրաքանչյուր աշակերտի վերաբերյալ վարել ճշգրիտ ու գաղտնի գրանցումներ։

Ինչպիսին է հաջողությունն առաջին տարվա ավարտին

Կրթության առանձնահատուկ պայմանների կարիք ունեցող յուրաքանչյուր աշակերտ ունի տվյալներով հիմնավորված և արդիական ԱՈՒՊ, որը վերանայվում է առնվազն յուրաքանչյուր ուսումնական կիսամյակի ընթացքում մեկ անգամ և որը «Սերունդից» դուրս գործող մասնագետը կգնահատի որպես մասնագիտական ու խիստ չափանիշներին համապատասխան։ Եթե պլանը կախված է տարածքային մանկավարժահոգեբանական աջակցության կենտրոնի գնահատումից, հաջողության չափանիշը ուղղորդումն իրականացված և հետևողականորեն շարունակված լինելն է, այլ ոչ թե արտաքին գործընթացի ավարտը։

Առավել մեծ աջակցության կարիք ունեցող երեխան մասնակցում է դպրոցի բնականոն կյանքին՝ տարվա սկզբի համեմատ չափելիորեն ավելի մեծ ներգրավվածությամբ։

«Հիմնական խմբի» դասարանի յուրաքանչյուր մեծահասակ կարողանում է իրականացնել հիմնական աջակցող գործողությունները՝ առանց ձեր ներկայության։

«Սերունդի» ներառման արձանագրությունները գոյություն ունեն որպես գրավոր և փոխանցելի փաստաթղթեր, ոչ թե միայն որպես ձեր անձնական գիտելիք։ Դրանց ապացուցողական հիմքը բավականաչափ ազնիվ է նախարարությանը ներկայացնելու համար՝ ներառելով նաև այն, ինչը չի աշխատել։

Ինչպես ենք ընտրելու

Քանի որ Հայաստանում այս աշխատանքի համար միասնական որակավորման չափանիշ չկա, մեր ընտրության գործընթացում առավել մեծ կշիռ ունի կարողությունների գործնական ցուցադրումը։

Զրույց ձեր գործելակերպի մասին՝ կոնկրետ երեխաներ, կոնկրետ որոշումներ և կոնկրետ արդյունքներ։

Իրավիճակային քննարկում՝ կարիքի բացահայտում, ընտանիքի հետ առաջին բարդ զրույց և վարքային միջադեպ։

Վճարվող կեսօրյա աշխատանք դասարանում՝ մեր հիմնադիր խմբի հետ, դիտարկմամբ։

Երաշխավորագրեր, այդ թվում՝ առնվազն մեկ անձից, որը դիտարկել է երեխայի հետ ձեր աշխատանքը, և եզրափակիչ հարցազրույց հիմնադրի և գործադիր տնօրենի հետ։

Պահանջներ

Զգալի աջակցության կարիք ունեցող երեխայի հետ անմիջական աշխատանքի փորձ։ Առնվազն մեկ զգալի կարիքներ, այդ թվում՝ աուտիզմի սպեկտրի խանգարում ունեցող երեխայի հետ շարունակական և գործնական աշխատանք, ոչ թե պարզապես դիտարկում կամ պարբերական շփում։ Սա ընտրության մեր առաջին զտիչն է։

Բարձրագույն կրթություն համապատասխան ոլորտում։ Հատուկ կամ ներառական կրթություն (հատուկ մանկավարժություն), դեֆեկտոլոգիա, լոգոպեդիա կամ կրթական/զարգացման հոգեբանություն՝ կրթության առանձնահատուկ պայմանների կարիք ունեցող երեխաների հետ առնվազն երեք տարվա մասնագիտական փորձով։ Կրտսեր դպրոցական տարիքի՝ 6–10 տարեկան երեխաների հետ փորձը խիստ ցանկալի է։

Ոչ պատժիչ գործելակերպ և սրացման ժամանակ ինքնատիրապետում։ Դուք աշխատում եք առանց հարկադրանքի կամ պատժիչ մեթոդների և կարողանում եք նկարագրել, թե ինչպես եք թուլացնում լարվածությունը և վերականգնում հարաբերությունները՝ երեխային վերահսկելու փոխարեն։ Ինքնատիրապետումը գնահատվելու է ոչ միայն հարցազրույցի ընթացքում ներկայացված պատասխաններով, այլև երաշխավորագրերով և դասարանում անցկացվող գործնական փորձարկմամբ։

Դիտարկվելու և քոուչինգ ստանալու պատրաստակամություն։ Ձեր աշխատանքը դիտարկվելու է, դուք ստանալու եք հետադարձ կապ և անհրաժեշտության դեպքում փոխելու եք ձեր գործելակերպը՝ գործընկերների, Ուսումնառության և առաջընթացի ղեկավարի, արտաքին խորհրդատուի և հիմնադիր տնօրենի աջակցությամբ։

Երեխայի զարգացման, վաղ գրագիտության և թվաճանաչության հիմնավոր իմացություն։ Գիտելիքները պետք է բավարար լինեն գնահատելու՝ ակադեմիական դժվարությունը ուսումնառության առանձնահատկությո՞ւն է, գիտելիքի բաց, թե՞ չբավարարված կարիքի հետևանք։ Մասնագիտական էթիկան, գաղտնիությունն ու երեխայի պաշտպանությունը պարտադիր են փոքր դպրոցում, որտեղ բոլորը ճանաչում են բոլոր ընտանիքներին։

Հայերենի գերազանց իմացություն և առկա ձևաչափով աշխատելու պատրաստակամություն։ Գրավոր խոսքը պետք է լինի այնքան հստակ, որ մեկ այլ մասնագետ կարողանա առաջնորդվել ձեր փաստաթղթերով։ Աշխատանքը կատարվում է դպրոցում՝ ամբողջ ուսումնական օրվա ընթացքում, շաբաթական հինգ օր՝ ներառյալ անդրադարձային հանդիպումները, մասնագիտական զարգացումը և հիմնադիր տարվա պլանավորումը։